Symposium belicht kracht kunst in zorgpraktijk

Tijdens een bijeenkomst van BAZ Academy+ Kunst & Zorg op 30 maart stond in museum Beelden aan Zee de rol van kunst binnen de zorgsector centraal. Het symposium bracht zorgprofessionals, wetenschappers en andere belangstellenden samen rond de vraag hoe kunst kan bijdragen aan het welzijn van mensen in de zorg.

Aanleiding voor de bijeenkomst is een samenwerking tussen museum Beelden aan Zee en vijf Nederlandse zorginstellingen. Sinds 2023 hebben Zorggroep De Laren, Cordaan, Amarosa, Rosa Spier Huis en Bloezem gezamenlijk meer dan 150 museale werken in langdurige bruikleen ontvangen. De beelden, geselecteerd door Lot Fakkeldij , zijn geplaatst in zowel binnen- als buitenruimtes en omvatten werk van onder anderen Arthur Spronken, Piet Esser, Nic Jonk en Nicolas Alquin.

Volgens directeur Brigitte Bloksma van museum Beelden aan Zee laat het project zien hoe kunst buiten de museumcontext kan functioneren. “Ik hoop dat dit project andere musea inspireert om hun depots open te stellen en die prachtige Collectie Nederland te tonen op plekken waar het mensen direct en het meest raakt: in hun huiskamer, naast het ziekenhuisbed of tijdens een kleine wandeling.”

Ook binnen de zorginstellingen zelf worden positieve effecten ervaren. Directeur Hester Branderhorst van Amarosa ziet dat kunst een andere dimensie toevoegt aan het dagelijks leven. “Op alle locaties staan beelden waar cliënten, medewerkers en bezoekers op een natuurlijke manier langslopen. De beelden vormen stille getuigen van schoonheid en inspiratie. In het alledaagse waarin het in de ouderenzorg veel gaat over het einde van het leven, verwijzen de beelden naar een andere werkelijkheid.”

Esther van Dalen, algemeen directeur van Zorggroep De Laren, benadrukt dat de samenwerking aansluit bij de visie op Positieve Gezondheid. “Kunst verbindt, verbeeldt en verwondert. Het neemt de bewoner soms even mee naar een andere wereld of een herinnering aan het verleden en nodigt uit tot gesprek tussen bewoners, familie en medewerkers.”

Voor bewoners van het Rosa Spier Huis heeft kunst eveneens een duidelijke meerwaarde, aldus directeur Nelke Manders. “Voor onze bewoners – allen met een achtergrond in kunst of wetenschap – vormen de beelden een directe uitnodiging om te blijven kijken, reflecteren en creëren. Deze samenwerking draagt bij aan kwaliteit van leven en betekenisvolle ontmoetingen.”

Wetenschappelijke onderbouwing

Tijdens het symposium gaf Tineke Abma van de Leyden Academy een lezing over het belang van kunst in de zorgpraktijk. Aan de hand van voorbeelden uit verschillende zorgdomeinen liet zij zien dat kunst en creativiteit positieve effecten kunnen hebben op de gezondheid. Zo blijkt onder meer dat ‘Museum op recept’ – waarbij een arts een museumbezoek voorschrijft – effectief kan zijn bij jongeren met mentale gezondheidsproblemen.

Volgens Abma blijft de samenwerking tussen kunst en zorg echter nog versnipperd. “Ondanks een groeiend aantal succesvolle projecten in Nederland is het terrein nog gefragmenteerd en blijft het potentieel onderbenut,” aldus de hoogleraar, die pleit voor verdere ontwikkeling van dit vakgebied.

In gesprekken na de lezing kwam ook de praktijk aan bod. Eliza Perez, projectleider Programma Kunst en Zorg bij Cordaan, wees op de uitdagingen binnen de sector. “Door de hoge werkdruk is er soms weerstand bij zorgmedewerkers. Maar wanneer zij de impact zelf ervaren, worden ze vaak de grootste ambassadeurs.”

Dans en inclusieve programma’s
De bijeenkomst werd afgesloten met een dansoptreden van Marc Vlemmix Dance, uitgevoerd door vijf dansers met aandoeningen als Parkinson, reuma of MS. Daarnaast gaven museumdocenten toelichting op inclusieve programma’s van museum Beelden aan Zee, zoals ‘Blijft je bij’ voor mensen met dementie en ‘Binnen handbereik’ voor bezoekers met een visuele beperking.

Het symposium werd mede mogelijk gemaakt door steun van de VriendenLoterij, het Jo Visser fonds en Zorggroep De Laren. Volgens Danielle Swarts van het Jo Visser fonds spelen musea een belangrijke rol in het verbinden van kunst en zorg. “Musea vormen een plek om kennis te delen en de wereld tussen kunst en zorg dichter bij elkaar te brengen.”

Bron & foto: persbericht Museum Beelden Aan Zee