Escher en zijn fascinatie voor islamitische kunst

Negentig jaar na Eschers laatste bezoek aan het Alhambra in Granada, presenteert Escher in Het Paleis een bijzondere tentoonstelling waarin zijn fascinatie voor islamitische patronen wordt verbonden met hedendaagse kunst. In Escher & Islamic Art: 20 Perspectives staat niet alleen de invloed van het beroemde Spaanse paleizencomplex op Escher centraal, maar ook de manier waarop islamitisch cultureel erfgoed tot op de dag van vandaag kunstenaars inspireert. De tentoonstelling is van 10 juni tot en met 1 november 2026. 

Maurits Cornelis Escher (1898 – 1972) werd wereldberoemd met zijn intrigerende prenten waarin hij speelt met perspectief, ruimte en herhaling. Zijn ogenschijnlijk logische werelden blijken bij nader inzien onmogelijk, terwijl zijn karakteristieke vlakvullingen (patronen waarin vormen naadloos in elkaar passen en zich eindeloos herhalen) een unieke beeldtaal vormen op het snijvlak van kunst en wiskunde. Die combinatie maakt zijn werk tot op de dag van vandaag invloedrijk, ook ver buiten de kunstwereld, onder meer in het onderwijs en in de ontwikkeling van films en games. Minder bekend is dat Eschers fascinatie voor ritme, herhaling en transformatie werd aangewakkerd door zijn bezoeken aan het middeleeuwse fort- en paleizencomplex Alhambra in Granada, Spanje.

Tijdens zijn reizen raakte hij onder de indruk van de kleurrijke keramische mozaïeken en geometrische patronen in de islamitische architectuur. In deze decoraties herkende hij de visuele structuur waar hij zelf naar op zoek was. Deze ontdekking vormde het startpunt voor zijn intensieve onderzoek naar vlakvullingen – een thema dat tot het einde van zijn leven een centrale rol bleef spelen in zijn tekeningen en prenten.

Actuele en vernieuwende blik
Met Escher & Islamic Art: 20 Perspectives verbindt Escher in Het Paleis dit historische verhaal met het heden. De tentoonstelling kijkt terug naar de invloed van islamitische kunst op Escher én plaatst zijn werk in een bredere, actuele context. Door de combinatie van Eschers prenten met hedendaagse kunstwerken ontstaat een dynamische dialoog over patronen, ritme, oneindigheid en culturele uitwisseling. De tentoonstelling omvat uiteenlopende disciplines, waaronder schilderkunst, fotografie, sculptuur, keramiek, papierkunst, mode en textiel. Voor de tentoonstelling zijn twintig nationale en internationale kunstenaars uitgenodigd. Samen presenteren zij dertig werken.

Een groot deel is voor het eerst in Nederland te zien en een aantal werken wordt speciaal voor deze tentoonstelling gemaakt. De selectie bestaat uit een mix van gevestigde namen en opkomende makers, afkomstig uit verschillende delen van de wereld. De deelnemende kunstenaars zijn: Nasam Abboud & Yazan Maksoud, Karim Adduchi, Amine Asselman, Dana Awartani, Fatima Barznge, Emin Batman, Hassan Hajjaj, Siddiqa Juma, Mous Lamrabat, Shehzil Malik, Layla May Arthur, Farwa Moledina, Suleika Mueller, Leila Nazarian, Shirin Neshat, Mounir Raji en i.s.m. MASTOOR, Alfaz Sayed en Ishraq Zraikat. De kunstenaars hebben ieder hun eigen relatie tot islamitische cultuur en erfgoed. Voor sommigen ligt die in de rijke traditie van islamitische geometrie. Anderen laten zich inspireren door herhaling en ritme – elementen die ook terugkomen in dagelijkse religieuze praktijken, zoals bidden. Tegelijkertijd laten de werken zien dat de interpretaties van deze beeldtaal eindeloos zijn. Juist die veelzijdigheid sluit aan bij Eschers eigen fascinatie: zijn jarenlange zoektocht naar manieren om het idee van oneindigheid zichtbaar te maken.

Indeling tentoonstelling
Escher & Islamic Art: 20 Perspectives beslaat zowel de begane grond als de eerste verdieping van het paleis en is verweven met de vaste collectiepresentatie, die voor deze gelegenheid deels is vernieuwd. Het verhaal begint bij Eschers reizen, onder meer naar het Alhambra, en de indrukken die hij daar opdeed – van zijn observaties en schetsen tot de foto’s die hij tijdens zijn reizen maakte. Tegelijkertijd wordt dit historische perspectief aangevuld met hedendaagse interpretaties van de islamitische beeldtaal. In alle zalen zijn werken van kunstenaars te zien die een verrassende dialoog aangaan met Eschers prenten. Daardoor ontstaan nieuwe invalshoeken op zijn werk, naast een verdieping van bekende onderwerpen zoals vlakvullingen en geometrie.

De samenstellers
Deze tentoonstelling wordt samengesteld door Mireille Linck van Escher in Het Paleis en gastcurator Qasim Arif. Mireille Linck is conservator bij Escher in Het Paleis. Eerder maakte zij tentoonstellingen over onder anderen Eschers leermeester Samuel Jessurun de Mesquita, zijn talentvolle tijdgenoot Julie de Graag en de ‘Britse Escher’ Anne Desmet. Qasim Arif is kunstenaar, spreker en curator. In zijn werk onderzoekt hij thema’s als identiteit, geloof en cultuur, waarbij hij persoonlijke ervaringen combineert met bredere maatschappelijke vraagstukken.

Bron & foto: persbericht Escher in Het Paleis