Kerken speelden een rol in het Nederlandse slavernijverleden, gaven de organisatoren van de Keti koti-bijeenkomst in de Haagse Emmauskerk geïnteresseerden mee. Een rol die volgens hen steeds meer aandacht vraagt en erkenning verdient. “Want wie het verleden eerlijk onder ogen ziet, kan moedig werken aan een gezamenlijke toekomst.” Bijbelwetenschapper en publiek theoloog Janneke Stegeman trapte de bijeenkomst af als “witte Christelijke vrouw”  over de “verwoestende en negatieve rol die witte Calvinisten speelden in de koloniale periode”. Onder het motto: Kerken uit de schaduw-mensen naar het licht; de jaarlijkse oecumenische herdenking in Den Haag rondom de afschaffing van de trans-Atlantische slavernij.

Geweld
Die  koloniale periode bestaat wat Stegeman betreft nog steeds. “Vierhonderd jaar kolonialisme brengt nog steeds schade toe en brengt nog steeds geweld voort in onze samenleving.” In haar visie vooral toe te schrijven aan de protestantse staatskerk van het toenmalige Nederland dat voortkwam uit de opstand tegen het toenmalige katholieke Spanje. “Zonder die 400 jaar kolonialisme en slavernij zou ons land er onvoorstelbaar anders zou uitzien. Er zouden andere gebouwen staan, er zouden andere mensen zijn. En wij zouden ook niet dezelfde mensen zijn.”  Die periode bepaalt volgens Stegeman “hoe we naar onszelf kijken, hoe we naar elkaar kijken, hoe we naar de wereld kijken”.

Ideologie
Nederland mag dan geen koloniale macht meer zijn; de bijbehorende ideologie is nog ongebroken. “We zijn nog aan het begin van het proces van herkennen wat die ideologie eigenlijk is,” gaf Stegeman haar gehoor mee, “hoe diep het ons heeft gevormd en hoe diep en geweldwaardig het nog steeds doorwerkt.” Herdenken gaat in haar visie nooit enkel om het verleden. “Het kan alleen geloofwaardig zijn als we ook in het hele verantwoordelijk opnemen. En dat betekent, denk ik, altijd dat in herdenken iets gevaarlijks zit.” Namelijk iets gevaarlijks voor de zittende macht, voor degenen die nog steeds profiteren van dat systeem van witte suprematie dat in haar ogen nog steeds overal doorwerkt.

Excuses
Toenmalig eerste minister Mark Rutte maakte in 2022 excuses voor het slavernijverleden dat met het koloniale verleden is verbonden. “Er is meer maatschappelijke aandacht voor het slavernijverleden dan ooit,” ziet Stegeman. Tegelijkertijd vraagt ze zich af of dat ook werkelijk tot structurele veranderingen leidt zoals verantwoordelijkheid nemen voor dat verleden. Voor het antwoord verwijst ze naar de wet die het mogelijk maakt om mensen zonder papieren op te sporen en uit te zetten. “Dus het gaat nog steeds over het idee, wat is een echte Nederlander? Wie horen erbij en wie hebben die rechten?” Het slavernijverleden is in haar visie nog steeds geen gedeeld verleden “zolang sommigen van ons dagelijks leven met de gevolgen van dat verleden terwijl anderen er  weinig of geen last van hebben.”

Onwetendheid
Dat laatste houdt in Stegemans visie verband met wat ze “witte onschuld” noemt: onwetendheid waar je moeite voor doet en voortdurend wegdoen wat je niet wilt zien. “En dat is denk ik wat kenmerkend is voor die hele koloniale periode. Er is een diepe neiging om die geschiedenis weg te duren, te versmallen en te zeggen: nou ja het was maar een bepaalde periode. En het was alleen daar in de kolonie. Dus wat heeft het met hier te maken? Of het voor te stellen als iets dat tot het verleden behoort.”

Motto
Het motto Kerken uit de schaduw-mensen naar het licht helpt dan wat Stegeman betreft niet erg. Het tweede deel van dat motto is naar haar mening ook een wezenlijk onderdeel van het kolonialisme geweest. “Zodat de republiek de blinde eilanden naar het licht zou brengen. Wij staan al in het licht. En daar ergens beneden staan de andere mensen in het donker. Die gaan wij naar het licht brengen. Dat is de legitimatie voor al dat koloniale geweld. Het idee Wij zijn de kinderen van het licht blijft in allerlei hoeken en gaten opduiken.” In dit hele verhaal gaat het niet om individuen, benadrukte Stegeman. “Het gaat om een manier van leven.” In een staat die zegt vrijheid en gelijkwaardigheid voor alle burgers te garanderen. “Maar tussen de regels door lees je steeds wie er daadwerkelijk als echte volwaardig Nederlands wordt gezien.” “Eén van de erfenissen van het kolonialisme” noemt ze dat.

Nadenken
Stegeman hoopt dat we daadwerkelijk gaan herkennen hoe die kunstmatige instandgehouden onwetendheid en het christendom in onze samenleving zijn gevormd. “Ik hoop dat we daar verantwoordelijkheid voor hebben: echte verantwoordelijkheid; verantwoordelijkheid die iets kost.” Bijvoorbeeld bij de inrichting van instituten en kerken.  “We kunnen hier allemaal over nadenken.”

Bron: eigen verslaggeving